Koszty opóźnienia w spłacie obejmują przede wszystkim odsetki za opóźnienie, opłaty za monity i windykację, koszty procesu oraz egzekucji. Od 3 lipca 2025 r. ogłoszona stawka odsetek ustawowych wynosi 10,50% rocznie, ale koszt monitu nie ma jednej ustawowej ceny. Każdą należność trzeba sprawdzić w umowie, taryfie i dokumentach.
Koszty opóźnienia w spłacie — cztery różne kategorie
Samo przekroczenie terminu płatności uruchamia przede wszystkim możliwość naliczenia odsetek od zaległej kwoty. Pozostałe koszty pojawiają się na innych zasadach. Monit może wynikać z umowy lub taryfy, koszty procesu z postępowania sądowego, a koszty egzekucji z czynności podjętych po wszczęciu egzekucji.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Odsetki za opóźnienie są związane z czasem zwłoki i kwotą długu. Opłata za telefon, SMS lub wezwanie do zapłaty powinna odpowiadać konkretnej czynności. Z kolei opłata sądowa jest związana z wniesieniem pisma, a nie z samym wysłaniem kolejnego monitu.
Więcej na ten temat: RRSO pożyczki pozabankowej
Więcej na ten temat: koszty pożyczki pozabankowej
| Rodzaj kosztu | Podstawa naliczenia | Stawka lub limit | Moment powstania |
|---|---|---|---|
| Odsetki ustawowe za opóźnienie | Art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego | Stopa referencyjna NBP + 5,5 punktów procentowych; maksymalnie dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie | Od dnia opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego |
| Odsetki umowne za opóźnienie | Umowa oraz art. 481 § 2–2² Kodeksu cywilnego | Według umowy, ale nie więcej niż odsetki maksymalne za opóźnienie | Od dnia wskazanego w umowie lub wynikającego z terminu płatności |
| Monit lub czynność windykacyjna | Umowa, taryfa opłat i rzeczywiście wykonana czynność | Brak jednej ustawowej stawki; UOKiK zakwestionował m.in. 25,00 PLN za monit pisemny, 4,99 PLN za telefon, 1,99 PLN za SMS i 30,00 PLN za wezwanie | Po wykonaniu konkretnej czynności, jeżeli opłata ma ważną podstawę |
| Opłata od pozwu | Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 10 i 13 | 30 zł do wartości sporu 500 zł; powyżej 20 000 zł — 5%, maksymalnie 100 000 zł; dla roszczeń z czynności bankowych przeciwko konsumentowi ponad 20 000 zł — 1000 zł | Przy wniesieniu pozwu; ostateczne rozliczenie kosztów następuje w orzeczeniu |
| Koszty procesu | Kodeks postępowania cywilnego i orzeczenie sądu | Zależne od wyniku sprawy, wartości roszczenia i wykazanych wydatków | Sąd rozstrzyga o nich w orzeczeniu kończącym postępowanie |
| Koszty egzekucji | Przepisy o postępowaniu egzekucyjnym i postanowienie organu egzekucyjnego | Zależne od rodzaju i przebiegu egzekucji; nie są tym samym co opłata za monit | Po wszczęciu i wykonaniu czynności egzekucyjnych |
Stawka 10,50% rocznie wynika z obwieszczenia obowiązującego od 3 lipca 2025 r.; wysokość odsetek ustawowych może zmieniać się wraz z kolejnymi obwieszczeniami. Przykłady opłat monitowych pochodzą z konkretnego zakwestionowanego wzorca bankowego i nie stanowią uniwersalnego cennika.
Odsetki za opóźnienie: ustawowe i umowne
Zgodnie z art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego odsetki ustawowe za opóźnienie są równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Od 3 lipca 2025 r. ogłoszona stawka wynosi 10,50% w stosunku rocznym. Jest to stawka właściwa dla okresu wskazanego w obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 lipca 2025 r.
Odsetki nalicza się od dnia opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty. Podstawą jest zaległa kwota, a nie na przykład suma wszystkich przyszłych rat. Jeżeli termin płatności wynika z umowy, trzeba porównać go z datą zaksięgowania wpłaty, ponieważ właśnie ten okres może decydować o wysokości należności odsetkowej.
Umowa może przewidywać odsetki za opóźnienie wyższe niż ustawowe. Nie oznacza to jednak pełnej swobody wierzyciela. Art. 481 § 2–2² Kodeksu cywilnego ogranicza odsetki maksymalne za opóźnienie do dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. Zapis przekraczający ten limit nie uzasadnia żądania ponad ustawowe maksimum.
Przy sprawdzaniu kosztu warto rozdzielić okresy, w których obowiązywały różne stawki. Wysokość odsetek może się zmieniać wraz z kolejnymi obwieszczeniami, dlatego jedna stawka zastosowana do całego wielomiesięcznego opóźnienia nie zawsze będzie prawidłowa.
Koszt monitu i opłaty windykacyjne
Koszt monitu nie ma jednej ustawowej stawki obowiązującej wszystkie banki, firmy pożyczkowe i innych wierzycieli. Podstawy należy szukać w umowie oraz taryfie opłat. Znaczenie ma też to, czy wskazana czynność rzeczywiście została wykonana, na przykład czy wysłano pismo, wykonano telefon albo przekazano wiadomość SMS.
Rejestr klauzul niedozwolonych UOKiK z 2013 r. obejmował przykłady opłat zakwestionowanych w konkretnym wzorcu: 25,00 PLN za monit pisemny, 4,99 PLN za monit telefoniczny, 1,99 PLN za monit SMS oraz 30,00 PLN za wysłanie wezwania do zapłaty. Te wartości nie są uniwersalnym cennikiem, ale pokazują, że sama nazwa „czynność windykacyjna” nie przesądza jeszcze o dopuszczalności opłaty.
W tym samym zakwestionowanym wzorcu łączna suma opłat za monitoring telefoniczny i pisemny nie mogła przekroczyć 200 PLN miesięcznie. Po doliczeniu wizyty negocjatora terenowego limit wynosił 400 PLN miesięcznie dla wierzytelności z jednego stosunku prawnego.
Przy ocenie naliczenia trzeba sprawdzić trzy elementy: podstawę w umowie lub taryfie, faktyczne wykonanie czynności oraz proporcjonalność opłaty. Postanowienia rażąco obciążające konsumenta mogą być kwestionowane.
Kiedy pojawiają się koszty sądowe
Opłatę od pozwu co do zasady uiszcza strona, która wnosi pismo podlegające opłacie. Zgodnie z art. 10 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłata powinna zostać zapłacona przy wniesieniu pisma do sądu. Nie jest to koszt automatycznie doliczany w dniu pierwszego opóźnienia.
Przy wartości przedmiotu sporu do 500 zł opłata wynosi 30 zł. Powyżej 20 000 zł wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, jednak nie więcej niż 100 000 zł. Dla spraw z czynności bankowych przeciwko konsumentowi, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 20 000 zł, ustawa przewiduje opłatę stałą w wysokości 1000 zł.
Wyjątek dotyczący spraw z czynności bankowych przeciwko konsumentowi trzeba odróżnić od ogólnej reguły procentowej. Dlatego sama wysokość długu nie wystarcza do określenia opłaty. Trzeba ustalić rodzaj roszczenia, status pozwanego oraz podstawę prawną pozwu.
Do kosztów procesu mogą dojść wydatki związane z prowadzeniem sprawy, których wysokość zależy od wyniku postępowania, wartości roszczenia i wykazanych kosztów. Ostateczne rozliczenie następuje w orzeczeniu. Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.
Koszty egzekucji po uzyskaniu tytułu wykonawczego
Koszty egzekucji powstają na późniejszym etapie niż koszt monitu. Są związane z wszczęciem i wykonaniem czynności egzekucyjnych, a ich wysokość zależy od rodzaju prowadzonej egzekucji oraz jej przebiegu. Nie ma jednej stawki, którą można automatycznie dopisać do każdego opóźnienia.
Ważne jest odróżnienie wezwania do zapłaty od dokumentów egzekucyjnych. Pismo windykacyjne może poprzedzać pozew, natomiast egzekucja wymaga odpowiedniej podstawy i działania organu egzekucyjnego. Informacja o kosztach powinna wynikać z dokumentów dotyczących konkretnego postępowania, a nie wyłącznie z wewnętrznego zestawienia wierzyciela.
Jeżeli dłużnik otrzymał dokument dotyczący egzekucji, powinien sprawdzić, jaka kwota stanowi należność główną, jaka odsetki, a jaka koszty. W praktyce rozróżnienie poszczególnych grup należności ma znaczenie przy ocenie, czy saldo zostało policzone zgodnie z tytułem wykonawczym i dokumentami organu egzekucyjnego.
Jak sprawdzić, czy naliczenie jest prawidłowe
Najpierw należy zestawić umowę z taryfą opłat obowiązującą w okresie zawarcia umowy i w czasie opóźnienia. Następnie trzeba porównać historię spłat z terminami płatności oraz ustalić, od kiedy wierzyciel nalicza odsetki. Przy stawce 10,50% rocznie istotna jest data 3 lipca 2025 r., ale dla wcześniejszych lub późniejszych okresów może obowiązywać inna stawka.
Osobno należy przeanalizować każdy koszt monitu: jego datę, rodzaj czynności, kwotę i podstawę umowną. Zbiorcza pozycja „koszty windykacji” bez wskazania, z czego wynika, utrudnia ocenę należności. Warto także sprawdzić, czy suma opłat nie obejmuje czynności, których nie wykonano albo które zostały ujęte podwójnie.
Przy sprawie sądowej trzeba zachować pozew, nakaz lub wyrok, potwierdzenia doręczeń i późniejsze rozliczenia. Art. 108 ustawy o kosztach sądowych wskazuje, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Dokumenty sądowe mogą więc wyjaśniać, dlaczego saldo zwiększyło się o kolejną kategorię.
Jeżeli opóźnienie stało się częścią większego problemu, warto uporządkować całe zadłużenie, a nie tylko jedną fakturę lub ratę. To materiał informacyjny, a nie indywidualna porada prawna; prawidłowe wyliczenie kosztów wymaga analizy umowy, taryfy, historii spłat, wezwań i dokumentów sądowo-egzekucyjnych, a w razie sporu warto skonsultować sprawę z prawnikiem lub miejskim/powiatowym rzecznikiem konsumentów.
Zobacz też: przedawnienie długu.
Czytaj również: plan wyjścia z długów.
Najczęstsze pytania
Jak nalicza się odsetki za opóźnienie?
Odsetki nalicza się za okres od dnia opóźnienia do dnia zapłaty, od zaległej kwoty i według stopy wynikającej z umowy albo — gdy umowa jej nie określa — według stopy ustawowej z art. 481 Kodeksu cywilnego. Trzeba sprawdzić stawkę właściwą dla konkretnego okresu, ponieważ może się zmieniać.
Czy bank może pobierać opłatę za każdy monit?
Nie można przyjąć, że każda opłata jest automatycznie dopuszczalna. Należy sprawdzić, czy opłata ma podstawę w umowie lub taryfie, odpowiada rzeczywiście wykonanej czynności i nie jest rażąco wygórowana. Rejestr UOKiK pokazuje przykłady klauzul dotyczących opłat za monity i limity miesięczne, ale nie tworzy uniwersalnego cennika dla wszystkich banków.
Kiedy dłużnik płaci koszty sądowe?
Pozew opłaca co do zasady strona, która go wnosi, przy składaniu pisma. Ostatecznie sąd rozstrzyga o kosztach procesu w orzeczeniu; strona przegrywająca może zostać zobowiązana do zwrotu kosztów przeciwnikowi. Zwolnienie od opłaty sądowej nie oznacza automatycznego zwolnienia z kosztów procesu należnych drugiej stronie.
Źródła
- Kodeks cywilny, art. 359 i 481 — Kancelaria Sejmu / ELI, 2023, Dz.U. 2023 poz. 1610, tekst ustawy
- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 lipca 2025 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie — Minister Sprawiedliwości / ELI, 2025, Monitor Polski 2025 poz. 685
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — tekst jednolity — Kancelaria Sejmu / ELI, 2026, Dz.U. 2025 poz. 1228, tekst ujednolicony uwzględniający zmiany z 2026 r.
- Rejestr klauzul niedozwolonych — opłaty za czynności windykacyjne — Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2013, wpis details=6463
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
